Cursus ecologie

Locatie: Bezoekerscentrum van Landgoed De Hertgang, Klaverblokken 18 in Halsteren.
Data: 19-9, 26-9, 3-10, 10-10, 24-10, 31-10 en 14-11, steeds op donderdagavond
Tijd: 19.00 tot 21.30 uur, met uiteraard een koffiepauze.
Kosten: €100 per persoon, koffie/thee en digitaal cursusmateriaal (readers en PowerPoint-presentaties) inbegrepen.
Docent: Bert Bannink.
Het minimum aantal deelnemers is 20, het maximum 35.
Wilt u zich opgeven voor deze interessante cursus of heeft u vragen? Neem dan contact op met
Bert Bannink via Dit e-mailadres wordt beveiligd tegen spambots. JavaScript dient ingeschakeld te zijn om het te bekijken. of via 0164-233953.

 

Inhoud

De cursus bestaat uit colleges aan de hand van PowerPoints met veel beeldmateriaal, zowel schema’s, tekeningen, foto’s als films. Verder is er een uitgebreide tekst beschikbaar. 
De deelnemers kunnen het materiaal downloaden vanuit Google Drive, zowel de PowerPoints als de tekst. Na aanmelding krijgt men een uitnodiging om de Google Drive map waarin alles staat, te delen.

1. Inleiding

a. Evolutiemechanismen
. struggle for life,
. survival of the fittest,
. selfish gen,
. natuurlijke selectie.

b. Hoe bestuderen we de natuur
. ecosysteem (gebied waar de omstandigheden zo veel mogelijk gelijk zijn)
. populaties (alle individuen in een ecosysteem)

2. Welke factoren bepalen de levenskansen van organismen/populaties
. niet levende (abiotische):
     . temperatuur,
     . licht,
     . water,
     . bodem,
     . lucht en wind.
. levende (biotische):
     . soortgenoten en niet soortgenoten
         . concurrentie om ruimte, voedsel etc.
         . eten en (niet) gegeten worden.
         . symbioses.

  1. Populatiedynamic
    . evenwichten
    . plagen
    . de mens
  1. Dynamiek in de natuur
    . successie
  1. Milieuproblematiek. Een aantal wordt bij andere onderwerpen behandeld, zoals het versterkt broeikaseffect, de grondwaterdaling en de overbemesting.

Abiotische milieufactoren:

  1. Temperatuur
    . optimumtemperatuur
    . koud- en warmbloedigheid
    . bevriezing
  1. (zon)licht
    . daglengte
    . dag- en nachtritme
    . zintuigen
    . groei van planten
    . seizoenen
    . energie (zie verderop)
  1. Water
    . waterorganismen
        . zoutgehalte en osmose: zoetwater en zoutwater
        . weerstand
        . zuurstofgehalte
    . landorganismen
        . risico: uitdroging
        . aanpassingen om waterverlies tegen te gaan
        . wateraanbod
             . teveel
             . gebrek
  1. Bodem
    Onderstaande factoren zijn in Nederland (maar ook elders op de wereld) in hoge mate bepalend welke planten in een bepaald gebied van nature voor kunnen komen en daarmee welke dieren.
    . samenstelling van groot naar klein
       . rotsen --> klei   eigenschappen:
                                 . watervasthoudend vermogen
                                 . waterdoorlatend vermogen
                                 . ionen (zouten) bindend vermogen
    . pH (zuurgraad)
    . grondwater
    . ionensamenstelling
        . gebreksverschijnselen
        . voedselarm (oligotroof)
        . voedselrijk (eutroof)
        . vermestingsproblematiek in Nederland
  1. Lucht
    . samenstelling
    . bodemlucht
  1. Wind
    . verspreiding zaden, stuifmeel en vliegende dieren
    . invloed op groei van planten

Energievoorziening en -stromen in de natuur

  1. Fotosynthese: energievastlegging door planten in glucose. Daarvoor nemen ze CO2, H2O op en gebruiken ze zonne-energie. Hierbij komt O2 vrij.
    . glucose
         . dient als grondstof voor alle andere organische stoffen in de plant
         . levert energie om te leven (geldt ook voor planten!!!). Hierbij ontstaat CO2.
    . Alle andere organismen zijn voor hun energie en bouwstoffen direct of indirect van p
    lanten afhankelijk
  1. Energiestromen/- verlies in ecosystemen
    .   voedselketens
        . producenten (planten met bladgroen)

        . consumenten van de eerste orde (planteneters)
        . consumenten van de tweede en hogere ordes (vleeseters)
        . voedselproductie mens
        . piramides van biomassa en aantallen
  1. Kringlopen van stoffen
    . koolstofkringloop
        . broeikaseffect
                  . hoe werkt het
                  . versterkt broeikaseffect
                       Gevolgen, o.a.
                                    . temperatuurstijging
                                    . zeespiegelstijging
                                    . klimaatsverandering
                        Oorzaken
                                    . CO2- toename door verbranding fossiele brandstoffen en ontbossing
                                    . CH4- stijging door smelt permafrost, vee, palmolieplantages, daling grondwaterpeil
    . stikstofkringloop
        . aanpassingen aan stikstofarme bodems
        . stikstofproblematiek in o.a. Nederland, overbemesting

Biotische milieufactoren

  1. soortgenoten
    . concurrentie om
      . partners
      . voedsel
      . ruimte
  1. niet-soortgenoten
    . concurrentie om
       . voedsel
       . ruimte
    . eten en niet gegeten worden
        . aanpassingen
             . voedsel verkrijgen
                   . veel voorbeelden
             . niet opgegeten worden
                  . vele aanpassingen
    . symbioses (samenleving tussen individuen van verschillende soort)
        . beide voordeel (mutualisme)
        . één voordeel de ander geen nadeel (commensalisme)
        . één voordeel, de ander nadeel (parasitisme)
             . voorbeelden uit de natuur
             . voorbeelden bij de mens
                  . wormen
                  . malaria
                  . bestrijding
                  . oorzaken mislukking bestrijding
                  . oplossingen?
  1. problematiek bestrijdingsmiddelen
    . voor- en nadelen
    . oplossingen en alternatieven

Populaties:

  1. Omvang en leeftijdsopbouw
  2. voedselketens en voedselweb
  3. populatiedynamica
    . evenwicht
    . exponentiële groei met de gevolgen
         . menselijke populatie, wereldbevolkingsproblematiek
  1. successie (ontwikkeling ecosystemen in de tijd)

Milieuproblematiek: o.a.

  1. zie voorgaande onderwerpen

  2. plastic

  3. waterverontreiniging, zoals
         organisch afval
         olie
         zware metalen
  1. luchtverontreiniging
         . smog
  1. kernafval

  2. bodemdegradatie